De twee kanten van Anja Garbarek
Fotografie: Maurits van Hout
Het is de eerste keer dat de Noorse Anja Garbarek in Nederland optreedt. Dit doet zij tijdens het Crossing Border Festival op 22 november 2007 in Den Haag. De muziek van Garbarek is onvoorspelbaar en spannend. Zij heeft een bezieling voor donkere teksten. Zo is er het nummer “Can I Keep Him” waarbij de tekst geïnspireerd is door een boek over een massamoordenaar en schreef zij “The Last Trick” toen zij zelf in een hele donkere periode zat en dacht dat dit nummer letterlijk haar laatste kunstje was. Haar biografie gelezen te hebben en enkele frivole persfoto’s van haar gezien te hebben, vroeg ik mij af wat ik vanavond op het podium kan verwachten, want foto’s en biografie zijn zo tegenstellend. Wordt het zware kost of luchtig vermaak?
Garbarek verschijnt in zwart mannenpak met zwarte leren handschoenen en wit geschminkt gezicht met zwarte strepen rond haar ogen. Het is aan de toeschouwer om daar invulling aan te geven. Door lichtspel, mimiek en beweging, vind ik het schouwspel de ene keer donker en dreigend, de andere keer licht en verleidelijk en soms dierlijk (de verschijning van een katachtige). Garbarek staat volledig in de schijnwerpers en weet door haar performance alle aandacht te vragen. Haar begeleidingsband is louter functioneel.
Garbarek’s muziek is even eigenzinnig als zijzelf is. Haar hoge stem doet mij denken aan Kate Bush en haar muziek aan dat van Lori Anderson. Misschien is dit niet zo verwonderlijk, want beide zangeressen zijn favorieten van Garbarek. Veel nummers startten met geheimzinnige geluiden waarbij Garbarek een pantomime act opvoert. De sfeer van de song kan dan nog alle kanten opgaan: donker of licht.
Eveneens zijn er onverwachte wendingen in de liedjes zelf. Drukke zang die abrupt afgebroken wordt en verspringt in rustig zingen. De keuze van de instrumenten is ook niet altijd voor de hand liggend. Naast de geijkte instrumenten als slagwerk, gitaar, blaasinstrumenten en keyboard, maakt zij in haar composities gebruik van allerhande voorwerpen, als deze maaar geluid kunnen maken en in haar nummer passen.
Volgens Garbarek heeft ieder mens een lichte en donkere kant. Dit zet zij vol overgave neer. Garbarek voert mij met haar hoge zoete stem mee naar een sprookjeswereld waar het leven veilig en gelukzalig is. En plotseling is daar die boze heks om dit mooie sprookje uit te blazen en terug te keren naar de realiteit. Voor Garbarek is een voorstelling een geheel van zang, beweging, mimiek en lichtspel. Hiermee laat Garbarek goed zien wie zij als mens én artiest is.
